Wijze toediening vaccins
Zo dient u het juiste vaccin toe en aan de juiste kant:
- Griep- en pneumokokkenvaccins zijn beide geïnactiveerde vaccins, waardoor er geen minimum interval nodig is tussen beide vaccinaties
- Als u zowel een griep- als pneumokokkenvaccin toedient, vaccineer dan het griepvaccin in de linkerbovenarm en het pneumokokkenvaccin in de rechterbovenarm. Dit om eventuele bijwerkingen goed te kunnen registreren.
- Dien het griepvaccin bij voorkeur intramusculair toe, dit zorgt voor hogere effectiviteit vergeleken met subcutane toediening. Ook bij gebruik van antistolling mag intramusculair worden gevaccineerd, mits aan de voorwaarden wordt voldaan.
Het pneumokokkenvaccin wordt intramusculair toegediend. - Het pneumokokkenvaccin dient u goed te schudden voor gebruik.
Het griepvaccin Influvac dient u te schudden voor gebruik, het griepvaccin Vaxigrip dient u te zwenken voor gebruik.
Zie voor meer informatie de betreffende bijsluiter (Influvac, Vaxigrip, Prevenar20). - Zorg ervoor dat de gebruikte naald lang genoeg is om spierweefsel te bereiken.
- Als de patiënt een mammacarcinoom heeft gehad mag u niet vaccineren aan de zijde waar is geopereerd.
- Bij dubbelzijdige operatie geeft u het pneumokokkenvaccin in rechterdijbeen en het griepvaccin in linkerdijbeen.
- Zie voor het beleid bij antistollingsmedicatie of stollingsstoornissen de NHG-Praktijkhandleiding.
Gescheiden houden van vaccins
Het is belangrijk dat de vaccins duidelijk gescheiden en herkenbaar zijn om te voorkomen dat deze per abuis verwisseld worden en de patiënt het verkeerde vaccin krijgt of dat de patiënt twee keer eenzelfde vaccin ontvangt en het andere vaccin niet krijgt. In 2025 krijgt u twee verschillende vaccins (regulier griepvaccin en pneumokokkenvaccin).
Wanneer een patiënt per abuis tweemaal hetzelfde vaccin ontvangt is dit niet gevaarlijk voor patiënt. Het betekent echter wel dat de patiënt het andere vaccin niet heeft ontvangen. Geef deze alsnog in een ander ledemaat (aan de juiste kant).
Gebruik van veiligheidsnaalden
Bij het vaccineren dient u gebruik te maken van veiligheidsnaalden. Het gebruik van veiligheidsnaalden betekent dat u een aantal extra handelingen moet uitvoeren alvorens het vaccin gereed is om te kunnen toedienen. Dit zal in het begin wat extra tijd kosten (denk daarbij aan 10-15 seconden per vaccin). De handelingen zullen echter snel routine worden.
Het betreft de volgende handelingen:
- De veiligheidsnaald en het vaccin uit de verpakking halen
- Het vaccin schudden óf zwenken (zie de instructies op de verpakking en bijsluiter van het betreffende vaccin)
- Het dopje van het vaccin halen
- De veiligheidsnaald op het vaccin klikken (Influvac) of draaien (Vaxigrip en Prenevar 20)
- Het dopje van de veiligheidsnaald halen
- Vaccin toedienen
- Beschermkapje met de duim over de naald klikken
- Naald verwijderen van vaccin en separaat afvoeren/vernietigen óf
- Vaccin inclusief naald in naaldcontainer deponeren
Onderstaand filmpje toont de toepassing en het gebruik van veiligheidsnaalden:
U kunt van tevoren op een aantal vaccins een veiligheidsnaald zetten. Zorg er wel voor dat de vaccins niet te lang buiten de koelkast liggen. Vaccins mogen in totaal niet langer dan 1 uur buiten de koelkast blijven. Als u een spuit vooraf voorziet van een veiligheidsnaald en deze vervolgens gekoeld opslaat, moet u deze spuit dezelfde dag toedienen en NIET overnacht bewaren.
De vaccins worden geleverd in een voorgevulde spuit. U hoeft het vaccin niet op te trekken.
Antistollingsmedicatie
Bij het gebruik van antistollingsmedicatie (bijv DOAC’s en VKA) kan de vaccinatie intramusculair worden toegediend. Voorwaarden daarbij zijn onder andere wel dat u de vaccinatieplaats gedurende tenminste twee minuten stevig afdrukt zonder te wrijven en dat als u de coumarinederivaten gebruikt, de INR binnen het therapeutische niveau en stabiel is.
Zie voor meer informatie de NHG-Praktijkhandleiding.
Zie ook de Landelijke Eerstelijns Samenwerkingsafspraak (LESA) Antistolling, te vinden op www.nhg.org.
